Verklarende Woordenlijst

Aandeelhouder: Een persoon of groep die eigenaar is van aandelen in een onderneming of beleggingsfonds.

ABCD-methode: een strategisch instrument voor backcasting vanuit duurzaamheidsprincipes. De letters staan voor de volgende stappen:

• A -  Bewustzijn opbouwen van de ecologische en sociale systemen waarbinnen uw organisatie opereert, gebaseerd op een begrip van de duurzaamheidsprincipes. Vanuit dit inzicht een visie ontwikkelen op hoe uw organisatie eruit zou zien als zij binnen deze beginselen opereert;
• B -  Een nulmeting doen van de huidige realiteit van de organisatie. Let op waar de duurzaamheidsprincipes worden geschonden en identificeer kansen en positieve aspecten;
• C -  Brainstorm oplossingen voor de problemen die in de B-stap zijn geïdentificeerd zonder technologische, politieke of andere beperkingen. Maak voorstellen voor maatregelen om deze oplossingen te bereiken. Wees creatief!
• D -  Prioritiseer de oplossingen die tijdens de 'C'-stap zijn voorgedragen, door te vragen: i) leidt deze actie ons in de juiste richting (voldoen aan de duurzaamheidsprincipes)? ii) Kan op deze actie verder worden gebouwd in de toekomst? (d.w.z. is deze actie een flexibel platform?) Iii) Leidt deze stap tot een acceptabele financiële, ecologische en/ of sociale return on investment?

Backcasting: een academisch woord voor een strategische planningsmethode waarbij in eerste instantie een succesvolle toekomst wordt voorgesteld. De huidige realiteit wordt vervolgens getoetst aan de visie, evenals stappen die naar de gewenste toekomstvisie leiden. Meer hier.

Beslisser: Een persoon die de bevoegdheid heeft om beslissingen te nemen. Besluitvormers hebben niet altijd formeel gezag, het kunnen ook de individuen binnen een organisatie of gemeenschap zijn die achter de schermen beslissingen te nemen.

Biosfeer: Het gedeelte van de aarde en haar atmosfeer die al het leven op aarde ondersteunt en mogelijk maakt.

Broeikasgassen: gassen in de atmosfeer die het verlies van warmte in de ruimte beperken. Door de mens veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen worden gezien als een van de belangrijkste veroorzakers van de klimaatverandering.

Betrokkenheid van de gemeenschap: De betrokkenheid van de gemeenschap bij de totstandkoming en uitvoering van belangrijke beslissingen.

Capaciteitsopbouw: kennisoverdracht van deskundigen naar professionals/beoefenaars met de intentie de vaardigheden en het vermogen te versterken die nodig zijn voor hen om zelfvoorzienend te handelen.

Community Planning: Elk soort planning dat wordt gedaan voor een gemeenschap of buurt. Dit kan bijvoorbeeld zijn, maar is niet beperkt tot, officiële Community Plans, gemeentelijke planningsstrategieën, en/ of 'Integrated Community Sustainability Plans'. Community planning kan een verscheidenheid aan aspecten omvatten, zoals planning voor duurzaamheid, watergebruik, economische ontwikkeling, parken, en / of ruimtelijke ordening.

Continue verbetering: In het context van managementsystemen betekent dit dat de continue focus op verbetering van de prestaties van een organisatie - van de lopende band tot de CEO - een permanente doelstelling is.

Downstream Oplossingen: Oplossingen voor de symptomen van grotere systemische problemen. Deze oplossingen zijn vaak ontwikkeld in reactie op zichtbare, voor de hand liggende symptomen, zonder naar de oorzaak van het symptoom te kijken.

Duurzaamheid: een toestand waarin de maatschappij niet systematisch natuurlijke of sociale systemen ondermijnt in de biosfeer. Het bereiken van duurzaamheid zou gebeuren wanneer aan de vier systeemvoorwaarden van The Natural Step is voldaan.

Duurzaamheidsplan: Een plan dat uitgebreide en geïntegreerde doelstellingen behelst, inclusief sociale, economische en ecologische. Een milieuplan richt zich vooral op het milieu. Deze geïntegreerde aanpak van planning onderscheidt zich van andere traditionele gemeenschapsplannen. Omdat duurzaamheidsproblemen vaak complex en overlappend zijn, kunnen ze niet in afzondering worden opgelost en kunnen ze het beste worden aangepakt met behulp van een uitgebreide, systeemgerichte aanpak die het probleem bij de wortel aanpakt, in plaats van alleen de symptomen te bestrijden. Bijvoorbeeld, giftig afvalwater in de rivieren beïnvloed gezondheid van de vissen (milieu), die op hun beurt mensen (sociale) en financiële welvaart (economische) beïnvloeden. Al deze elementen en hun verbindingen moeten worden beschouwd om te komen tot optimale oplossingen.

'Early Adopter' Programma: Dit is een programma dat lokale bedrijven, maatschappelijke groeperingen, betrokken burgers en idealiter de lokale gemeente bij elkaar brengt. Early Adopters committeren zich om leiders te worden door het invoeren en het integreren van duurzaamheid in hun respectievelijke organisaties en door met andere organisaties samen te werken voor duurzaamheid. In het proces van uitvoering van hun duurzaamheidsplannen worden Early Adopters lokale succesverhalen en delen ze de geleerde lessen, kennis en energie die zij hebben opgedaan met de rest van de gemeenschap. 

The Natural Step pionierde deze aanpak in Whistler, Canada, door middel van een trainingsprogramma voor de Early Adopter organisaties, dat gericht was op het capaciteitsopbouw in de gemeenschap. Het programma hielp de betrokken organisaties een gemeenschappelijk begrip en gedeelde taal voor duurzaamheid te ontwikkelen, onder een verscheidenheid van stakeholders in de gemeenschap.

Eco-gemeente: Een eco-gemeente streeft ernaar haar gemeente ecologisch, economisch en sociaal te ontwikkelen voor de lange termijn, met het Natural Step Framework voor duurzaamheid als gids, en gebruikmakend van democratische en participatieve processen. De eco-gemeente is een drijfveer voor het betrekken van burgers en sectoren in de grotere gemeenschap in het proces om een duurzame gemeente te worden. Wanneer eco-gemeenten regionaal samenwerken met andere organisaties en gemeenschappen, nationaal en internationaal, leren ze van elkaar en kunnen ze elkaar helpen. Netwerken van eco-gemeenten zijn te vinden in o.a. Canada, Zweden en de Verenigde Staten.

Fotosynthese: Het proces waarbij planten zonne-energie gebruiken om water en koolstofdioxide om te zetten in koolhydraten en zuurstof.

Framework for Strategic Sustainable Development (FSSD): Beschrijft een generiek vijf-lagen framework om de voortgang naar een duurzame samenleving te begrijpen en te plannen, en strategische stappen te prioritiseren. Het maakt gebruik van backcasting vanuit duurzaamheidsprincipes. In academische kringen wordt de naam ‘FSSD’ gebruikt, hoewel het ook bekent is als het Natural Step Framework.

Full-cost accounting: een administratieve methode waarbij de volledige kosten en baten van een besluit worden gewogen (dwz de kosten worden geraamd voor de langetermijn effecten van het besluit, en verborgen kosten, externe effecten, overhead en indirecte kosten zijn inbegrepen).

Gemeentelijk Duurzaamheidsplan: (zie ICSP)

Indicatoren: maatregelen die worden gebruikt om te beoordelen of een organisatie op weg is haar visie en doelstellingen te bereiken.

Inkooprichtlijnen (in lijn met de duurzaamheidsprincipes): Een set van richtlijnen om te helpen bij de gecombineerde functies van inkoop, voorraadbeheer, verkeer en vervoer, ontvangst, inspectie, opslag en afval, om zo ervoor te zorgen dat de inkoopbeslissingen van een organisatie de samenleving helpen in de richting van duurzaamheid te bwegen.

Integrated Community Sustainability Plan (ICSP): een overkoepelend, lange-termijnplan, dat het resultaat is van overleg met leden van de gemeenschap die richting biedt voor de gemeenschap om haar duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren.

Menselijke basisbehoeften: Een reeks van fundamentele menselijke behoeften die cultureel en historisch universeel, niet-overlappend, niet-substitueerbaar, en complementair zijn aan elkaar, en die continue moeten worden voorzien. Deze basisbehoeften zijn: levensonderhoud, bescherming, affectie, ontspanning, identiteit, vrijheid, creativiteit, participatie en begrip. Deze lijst van fundamentele menselijke behoeften is ontwikkeld door de Chileense econoom Manfred Max-Neef, en wordt gebruikt om menselijke behoeften te definiëren voor het vierde duurzaamheidsprincipe.

‘Mental models’: diepgewortelde waarden, veronderstellingen, generalisaties, of beelden die van invloed zijn hoe we de wereld begrijpen en actie te ondernemen.

Het Natural Step Framework: een framework voor planning en besluitvorming waarmee dat mensen helpt de oorzaken van onduurzaamheid te begrijpen en vervolgens strategische stappen te zetten in de richting van duurzaamheid. Meer hier.

The Natural Step (organisatie): Een internationale non-profit organisatie, opgericht in Zweden in 1989 door de Zweedse wetenschapper Karl-Henrik Robèrt. The Natural Step is een pionier van de "Backcasting vanuit principes"-aanpak om de samenleving effectief richting duurzaamheid te bewegen. De organisatie is toegewijd aan het helpen creeëren van een duurzame samenleving met behulp van het Natural Step Framework, om zo de reikwijdte en omvang van de huidige duurzaamheidsproblematiek te communiceren en individuen in staat te stellen om strategische oplossingen te creëren. Meer hier.

Oorspronkelijke oorzaak: De meest fundamentele reden voor de aanwezigheid van een probleem, die, indien uitgeschakeld, herhaling ervan zou voorkomen.

Risico: De 'kans dat een gebeurtenis plaatsvindt vermenigvuldigd met het gevolg van die gebeurtenis. 

Stakeholder: Elke persoon of groep die een belang heeft in een organisatie of gemeenschap.

Strategische planning: een proces binnen een organisatie voor het bepalen van de strategie of richting, en de besluitvorming over toewijzing van de middelen om deze strategie na te streven, met inbegrip van haar kapitaal en mensen.

Strategische prioritiseringsvragen: Drie vragen voor een effectieve backcasting die worden gebruikt om strategische beslissingen te nemen richting duurzaamheid. Meer hier.

Strategische duurzame ontwikkeling (SDO): Het proces van ontwikkeling en planning op basis van eerste-orde principes voor duurzaamheid. Dit onderzoeksveld is ontwikkeld door een netwerk van duurzaamheidsonderzoekers in samenwerking met de internationale NGO The Natural Step.

Systeemdenken: een benadering voor het oplossen van problemen die ervan uitgaat dat het individuele probleem onderdeel is van een veel groter systeem. De bedoeling is om het probleem op te lossen op een manier die niet leidt tot verdere problemen elders. Deze aanpak is bijzonder belangrijk in complexe systemen waar we niet altijd de verbinding en afhankelijk tussen de delen begrijpen. Zie systeemdenken FAQ.

Technosfeer: Verwijst naar het menselijk systeem als een sub-systeem binnen de biosfeer, waarbij materialen, industrieën en hun producten met elkaar in verband en interactie staan.

Trechter metafoor: Een metafoor die de duurzaamheidsuitdaging toont die voortvloet uit onze huidige ontwikkelingstrend als samenleving, waar op veel niveaus druk wordt uitgeoefend op systemen waarvan we afhankelijk zijn voor het leven op aarde. Meer hier.

Voorzorgspincipe: een moreel en politiek beginsel dat stelt dat als een ingreep of een beleidsmaatregel ernstige of onomkeerbare schade kan veroorzaken aan de samenleving of het milieu, de bewijslast ligt bij de voorstanders van de ingreep of de maatregel als er geen wetenschappelijke consensus bestaat over de toekomstige schade.

Upstream oplossingen: Proactieve oplossingen die het oorspronkelijke probleem aan de bron aanpakken, in tegenstelling tot symptoombestrijding.

Visievorming: Het proces van het bedenken en inbeelden van een gewenste toekomst.

Vijf-lagen Framework: een generiek framework voor planning en besluitvorming in complexe systemen met gebruik van 5 verschillende, niet-overlappende niveaus: systeem, succes, strategisch, acties, en tools.

Lijst van afkortingen:

• ICSP: Integrated Community Sustainability Plan
• FSSD: Framework for Strategic Sustainable Development
• MSP: Municipal Sustainability Plan
• SC: system condition
• SP: sustainability principle
• SSD: Strategic Sustainable Development
• TNS: The Natural Step
• TNSF: The Natural Step Framework